و اين مقام اخلاص كه در اوّل خطبه ، حضرت فرمود كمال توحيد اخلاص است لازمهء توحيد خاصّ الخاص و معرفت اولياء خداست كه غير خدا را عدم انگاشتند . آتشى از عشق بر افروختند * پخته و خام دو جهان سوختند كلمهء 9 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : الإخلاص أعلى الإيمان « 1 » . ترجمه : اخلاص بلند پايه‌ترين مقام ايمان است . شرح : يعنى ايمان به خدا را مراتبى بسيار است تابع معرفت و چون معرفت و توحيد كامل گردد انسان به مقام اخلاص در علم و عمل نائل شود بنابراين عالىترين رتبهء ايمان و معرفت اخلاص خواهد بود و اخلاص تا آنجا رسد كه غير خدا موجود حقيقى نبيند و در آن حال شرك و ريا در كارش ابدا تصور نشود . كلمهء 10 - قال أمير المؤمنين عليه السّلام : السّعيد من أخلص الطّاعة « 2 » . ترجمه : سعادتمند آن كس است كه طاعت خدا را خالص براى خدا بجاى آورد . شرح : سعادت حقيقى آنست كه مطلوب انسان از طاعت خدا خود حق و شهود جمال الهى باشد و چنان كه در كلام حضرت عليه السّلام لكن وجدتك أهلا للعبادة عشق خدا موجب عبادتش گردد نه عشق بهشت يا خوف دوزخ يا اغراض ديگر ، پس انسان به سعادت آنگه رسد كه مطلوبش خدا و معشوقش شهود جمال آن حسن‌آفرين است .

--> ( 1 ) . غرر و درر آمدى ، شرح محقّق خوانسارى آقا جمال ، ج 1 ، ص 215 . ( 2 ) . غرر و درر آمدى ، شرح آقا جمال ، ط 1 ، ج 1 ، ص 341 ، ش 1293 . قوله : « لكن وجدتك . . . » قال عليه السّلام : الهى ما عبدتك خوفا من عقابك و لا طمعا فى ثوابك ، و لكن وجدتك اهلا للعبادة فعبدتك . بحار ، ط بيروت ، ج 41 ، س 8 . و قال أمير المؤمنين و سيّد الموحّدين صلوات اللّه عليه : ما عبدتك خوفا من نارك و لا طمعا فى جنّتك لكن وجدتك اهلا للعبادة فعبدتك . بحار ، ط بيروت ، ج 67 ، ص 186 ، س 6 . اليه أشار الإمام الحقّ أمير المؤمنين عليه السّلام : « ما عبدتك طمعا فى جنّتك و لا خوفا من نارك و لكن وجدتك أهلا للعبادة فعبدتك . . » بحار ، ج 69 ، ط بيروت ، ص 278 ، س 15 . عبارت منقول از حضرت استاد حكيم الهى قمشه‌اى مطابق چاپ پيش بدين صورت بوده است : « بل وجدتك أهلا للطاعة » .